کنکور ۱۴۰۴ دوباره پرده از واقعیتی برداشت که سال هاست زیر فرش نظام آموزشی پنهان شده است؛ واقعیتی به نام نابرابری آموزشی. نتایج نشان می دهد از میان ده ها هزار داوطلب، تقریباً تمام رتبهبرترها از مدارس خاص و سمپاد آمدهاند، نه از مدارس دولتی عادی. سؤال سادهای اینجا مطرح می شود: آیا استعداد فقط در سمپادها متولد می شود؟
سمپادی ها؛ برنده همیشگی بازی کنکور
حالا باهم نگاهی به آمار رتبه برترها بیندازیم تا ببینیم ارقام چه چیزی را نشان می دهند:
- در میان ۱۰ نفر برتر رشته تجربی، ۹ نفر از سمپاد و فقط یک نفر از مدرسه ماندگار البرز بودند.
- در رشته ریاضی، ۷ نفر سمپادی و ۳ نفر غیرانتفاعی بودند.
- در رشته انسانی هم ۶ نفر از تیزهوشان و تنها دو نفر از مدارس نمونه دولتی بودند.
به زبان ساده یعنی ۷۶ درصد رتبه برترهای کنکور امسال از مدارس سمپاد آمدند رقمی که اگر واقع بین باشیم، دیگر تصادفی نیست، بلکه حاصل یک سیستم آموزشی طبقاتی است.
وقتی به آمار سال گذشته نگاه کنیم، حتی واضح تر می شود. سال قبل ۷۳ درصد رتبه ها از سمپاد بودند؛ امسال این رقم به ۷۷ درصد رسید. یعنی هر سال، فاصله میان مدارس خاص و مدارس دولتی عادی بیشتر می شود.
عدالت آموزشی یا رؤیایی دستنیافتنی؟
عدالت آموزشی یعنی همه دانش آموزان، فارغ از محل زندگی و وضعیت مالی، شانس برابر برای موفقیت داشته باشند. اما آمارها چیز دیگری می گویند. هیچ دانش آموزی از مدارس دولتی عادی در جمع رتبه های برتر حضور ندارد.
کلاس های پرجمعیت، معلمان خسته، کمبود امکانات و نبود مشاور آموزشی باعث شده استعداد بسیاری از دانش آموزان مدارس دولتی خاموش بماند. در مقابل، سمپادی ها در مدارسی با بهترین دبیران، کلاس های تقویتی، فضای رقابتی سالم و منابع آموزشی خاص درس می خوانند. نتیجه طبیعی است: وقتی شرایط نابرابر است، نتیجه هم ناعادلانه خواهد بود.
خانواده، پول یا استعداد؟
حالا باید پرسید: آیا موفقیت در کنکور فقط نتیجه استعداد است یا نتیجه امکانات؟ کارشناسان آموزشی می گویند: «کنکور به صنعت میلیاردی تبدیل شده است؛ صنعتی که بیشتر از عدالت، پول را می شناسد.»
بسیاری از خانوادهها برای موفقیت فرزندشان در آزمون سراسری، هزینه هایی پرداخت می کنند که گاهی از شهریه دانشگاه هم بیشتر است.
علیرضا شریفی یزدی، جامعهشناس، معتقد است:
«نمی توان عدالت آموزشی را جدا از عدالت اقتصادی اجرا کرد. وقتی دانش آموزی در منطقه محروم حتی معلم تخصصی ندارد، چطور می تواند با داوطلبی رقابت کند که در مدرسهای با هزینه میلیونی تحصیل کرده؟»
❓به نظر شما، وقتی امکانات آموزشی بین مدارس اینقدر فرق دارد، آیا هنوز می شود از رقابت عادلانه حرف زد؟
صدای سمپاد؛ دفاع از موفقیت یا توجیه نابرابری؟
الهام یاوری، رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، در پاسخ به این انتقادها گفته: «بیش از ۷۰ درصد رتبه برترهای کنکور از مدارس سمپاد هستند، اما برخلاف تصور، بسیاری از آن ها از شهرهای کوچک و مناطق کمتر برخوردار می آیند.»
او به موفقیت دانش آموزانی از شهرهایی مثل اهواز، نیشابور، مراغه و قرچک اشاره کرده و گفته این موفقیت نشان می دهد سمپاد فقط برای مرفهان نیست.
با این حال، منتقدان می گویند حتی اگر برخی از این دانش آموزان از مناطق کوچک باشند، باز هم در ساختاری درس خواندهاند که برای برگزیدگان طراحی شده است؛ ساختاری که با گزینش استعدادهای بالا، کیفیت آموزشی بهتری ارائه می دهد و همین یعنی رقابت نابرابر از پایه.
مدارس دولتی؛ بازنده خاموش میدان کنکور
در حالی که بیش از ۸۰ درصد دانش آموزان ایران در مدارس دولتی عادی تحصیل می کنند، سهمشان از رتبه های برتر صفر است.
این آمار مثل یک سیلی است بر صورت عدالت آموزشی. مدارسی با کمبود امکانات، معلمان چندپایه، و کلاس های شلوغ چطور می توانند با سمپاد رقابت کنند؟
هر سال چند نخبه از این مدارس به رسانه ها راه پیدا می کنند، اما پشت این ویترین درخشان، هزاران استعداد خاموش وجود دارد که فرصت درخشش ندارند چون فقط در «جای اشتباهی» متولد شدهاند.
شهرهایی که رکورد زدند
تهران همچنان صدرنشین است با ۹ رتبه برتر، بعد از آن مشهد با ۶ نفر و اهواز با ۳ نفر در رده بعدیاند. در نگاه اول، این پراکندگی نشان از گستردگی دارد؛ اما واقعیت این است که ۴۲ درصد از رتبهبرترها فقط از دو شهر تهران و مشهد هستند. در حالی که صدها شهر و روستا در کشور هنوز با کمبود دبیر ریاضی و شیمی مواجهاند.
عدالت آموزشی؛ شعار یا هدفی فراموششده؟
عدالت آموزشی بارها در سخنرانی ها تکرار شده، اما در عمل، هر سال نابرابری بیشتر می شود. وقتی میگوییم ۷۰ تا ۸۰ درصد رتبه برترها از سمپاد هستند، یعنی ساختار آموزش عمومی کشور نیاز به بازنگری جدی دارد. مدارس دولتی به جایی رسیدهاند که حتی یک رتبه برتر هم از آنها بیرون نمی آید!
شاید وقت آن رسیده بپرسیم:
❓اگر دانش آموزان عادی از همان استعداد برخوردارند ولی ابزار ندارند، تقصیر از آن هاست یا از سیستم؟
❓آیا «عدالت آموزشی» فقط باید در بروشورهای وزارت آموزش و پرورش بماند؟
چشمانداز آینده؛ کنکور طبقاتی؟
ادامه این روند می تواند به شکلگیری پدیدهای خطرناکتر منجر شود: کنکور طبقاتی. جایی که نتیجه آزمون نه به تلاش، بلکه به جیب خانواده ها وابسته است. در چنین شرایطی، رقابت علمی جای خود را به رقابت اقتصادی می دهد.
تا زمانی که مدارس دولتی در حاشیه بمانند و سمپادها قهرمان بلامنازع کنکور باشند، نباید از مهاجرت استعدادها، افت انگیزه و ناامیدی نسل جدید تعجب کرد.
کنکور ۱۴۰۴ یک بار دیگر به ما یادآوری کرد که فاصله میان مدارس خاص و مدارس دولتی، دیگر یک شکاف نیست؛ یک دره عمیق است. در این میان، سمپادی ها قهرماناند، اما قهرمانی که هزینهاش را هزاران دانش آموز عادی می پردازند.
💥شما چه فکر میکنید؟ آیا موفقیت سمپادی ها نشانه شایستگی است یا شکست عدالت آموزشی؟ نظرتان را در کامنتها بنویسید.
ارسال دیدگاه
ایمیل شما منتشر نخواهد شد.